نقد فیلم ناگهان (All of a Sudden) | دوست من باش

برای فهمیدن فیلم طولانی و پیچیده ناگهان باید سراغ ایده مرکزی‌اش رفت. این فیلم درباره چیست؟ به گمان من، پیش از هر چیز درباره دوستی است و باقی ایده‌های فیلم روی آن سوار می‌شود. داستان درباره دو زن است که اتفاقی با یک‌دیگر آشنا می‌شوند و به‌تدریج دوستی عمیقی میانشان شکل می‌گیرد. چیزی که در رابطه این دو نفر بسیار دوست دارم این است که فیلم اصراری ندارد آن را به رابطه‌ای عاشقانه، اروتیک یا بیش از اندازه عاطفی تبدیل کند. نه این‌که چنین روابطی بد باشند، اما در این بافتار نه‌تنها کمکی نمی‌کرد، بلکه احتمالا به ظرافت چیزی که فیلم می‌خواهد نشان بدهد آسیب می‌زد.

رابطه عاطفی و دوستی تفاوت‌های زیادی دارند، اما مهم‌ترین تفاوتشان به نظر من این است که دوستی را آدم سبک‌تر تجربه می‌کند. در یک رابطه عاطفی، باید هر روز برای دیگری وقت بگذاری و نفس‌به‌نفس با او زندگی کنی. اما دوستی خوب یعنی اگر چند روز، حتی گاهی بیشتر، از یک‌دیگر خبر نداشتیم، هر دو در عمق قلبمان می‌دانیم که دیگری همچنان دوست ماست. کافی است زنگ بزنیم یا برویم پیشش.

دوستی نوعی تعهد است، اما تعهدی که تمام زندگی را تصرف نمی‌کند. کسی از دوستش انتظار ندارد همیشه در خانه و زندگی‌اش حضور داشته باشد و تمام مشکلاتش را حل کند. دوستی برای مواقع و حرف‌های گزیده مناسب است. جا و مکان خودش را دارد. گاهی خانه است، گاهی کافه، گاهی سفر. اما هیچ مقصد مشترکی میان دو دوست وجود ندارد که حتما باید با هم به آن برسند. آخر شب ممکن است هر دو به خانه خودشان برگردند. این سبکی و وارستگی در دوستی بسیار ارزشمند است.

اما چرا فیلم‌ساز دوستی را انتخاب کرده است؟ به نظرم این انتخاب دو کارکرد دارد. اول این‌که ستون عاطفی فیلم همین رابطه است. هنگام تماشای فیلم، بیش از هر چیز رابطه ظریف و پیچیده‌ای که میان این دو زن شکل می‌گیرد، ذهن و احساس مرا مشغول خودش می‌کرد. درست مثل بسیاری از دوستی‌های واقعی، آشنایی‌شان اتفاقی و بدون برنامه‌ریزی رخ می‌دهد، اما گذر روزگار ثابت می‌کند که چقدر با یک‌دیگر جورند. دو غریبه، از دو کشور و دو دنیای متفاوت، ناگهان به یک‌دیگر تعهد پیدا می‌کنند. دوستی در ظاهر تعهدی به سختی رابطه عاطفی ایجاد نمی‌کند، اما کسی دیده دو نفر بدون تعهد با یک‌دیگر دوست بمانند؟ زیبایی دوستی اتفاقا در اندازه تعهد آن است. آدم‌ها به اندازه از دوستی انتظار دارند و همین اندازه است که به آن امکان دوام می‌دهد.

اما به نظرم این انتخاب صرفا یک لنگرگاه عاطفی برای فیلم‌ساز نیست. دوستی به بنیاد فلسفی فیلم هم مربوط است و آن را به مرتبه‌ای فراتر از یک داستان تاثیرگذار درباره دو زن می‌برد.

ابتدا داستان ماری‌لو فونتن را می‌بینیم. زنی که در ژاپن انسان‌شناسی خوانده و حالا در فرانسه مدیریت یک مرکز نگه‌داری از سالمندان و بیماران مبتلا به اختلالات روانی را بر عهده گرفته است. او برای این کار انگیزه شخصی جدی دارد. مادرش به آلزایمر مبتلا شده و پس از بستری شدن در چنین موسسه‌ای، خیلی زود توان حرکتی‌اش را از دست داده و طی دو سال از دنیا رفته. ظاهرا ماری‌لو هرگز نتوانسته این سوگ تراژیک را هضم کند. او معتقد است سازوکار مراقبت از بیماران، به‌جای کمک به حفظ توانایی‌هایشان، عملا آن‌ها را از بین می‌برد. برای همین تصمیم گرفته این سازوکار را تغییر بدهد.

برای این کار، از رویکردی به نام Humanitude استفاده می‌کند. مفهومی که می‌توان آن را «انسان‌بودگی» یا به‌رسمیت‌شناختن کرامت انسانی دیگری ترجمه کرد. این رویکرد چهار ستون اصلی دارد: نگاه کردن، حرف زدن، لمس کردن و راه رفتن. یعنی بیمار را نگاه کنی، با او حرف بزنی، با احترام لمسش کنی و تا جای ممکن امکان ایستادن و حرکت کردن را برایش حفظ کنی.

این چهار مورد در ظاهر چیزهای بسیار ساده‌ای هستند. اما پشت آن‌ها یک ایده مهم وجود دارد. بیمار صرفا بدنی بی‌روح نیست که باید از آن مراقبت کرد، بلکه انسانی است که همچنان به رابطه، استقلال و امکان زندگی کردن نیاز دارد. مراقبت کردن از او نباید به معنای سلب اختیار و کرامتش باشد.

البته اجرای این رویکرد ساده نیست. به نیروی انسانی، آموزش، زمان و امکانات بیشتری احتیاج دارد و موسسه هم قادر نیست به‌راحتی هزینه‌هایش را تامین کند. اینجا مسئله اصلی فیلم خودش را نشان می‌دهد: چطور می‌توانیم از انسان‌ها بهتر مراقبت کنیم، بدون آن‌که منابع لازم برای این کار را نادیده بگیریم؟

در سوی مقابل، ماری موریساکی را داریم. زنی ژاپنی که در فرانسه فلسفه خوانده و حالا کارگردان تئاتر است. فیلم‌ساز هر کاری از دستش برآمده کرده تا متوجه شویم این دو شخصیت بازتاب یک‌دیگرند. اسم‌هایشان تقریبا یکی است، به شکل معکوس زبان یک‌دیگر را بلدند و هر کدام در کشور دیگری تحصیل کرده است. یکی انسان‌شناسی خوانده و دیگری فلسفه. یکی درگیر سازوکار مراقبت از بدن انسان‌ها است و دیگری با هنر و نمایش سروکار دارد.

این دو روح نزدیک به هم طی حادثه‌ای که در ظاهر اتفاقی، اما در ساختمان قصه کاملا حساب‌شده است، با یک‌دیگر ملاقات می‌کنند. ماری‌لو در اتوبوس متوجه می‌شود توموکی، نوجوانی که اختلال اوتیسم دارد، گم شده. بنابراین آن‌قدر پیش او می‌ماند تا ماری و پدربزرگش از راه برسند. همین برخورد ساده، که برآمده از انسان‌دوستی ماری‌لو است، آغاز رابطه‌‌ای زیبا می‌شود.

پس از مقدمه‌ای طولانی و شکیبا، متوجه می‌شویم که ماری به سرطان کشنده‌ای مبتلا است. با این حال، دوستی خالص و عمیقی میان این دو زن شکل می‌گیرد و تا پایان عمر نه‌چندان بلند ماری ادامه پیدا می‌کند. اما چرا این دوستی در فیلم این‌قدر ارزشمند است؟ چرا فیلم‌ساز چنین تاکیدی رویش دارد؟

نقد فیلم ناگهان (All of a Sudden) مرتضی مهراد هاماگوچی (1)

به نظرم برای فهمیدن این ماجرا باید به مسئله‌ای بنیادی‌تر برگردیم: تفاوت میان مراقبت و محافظت.

ما معمولا این دو را یکی می‌گیریم. تصور می‌کنیم اگر از کسی مراقبت می‌کنیم، باید تا جای ممکن او را از خطر دور نگه داریم. اما این دو همیشه یکسان نیستند. گاهی محافظت خودش به شکلی از اسارت و خشونت تبدیل می‌شود. ماری‌لو به کارکنان موسسه هشدار می‌دهد که گاهی دلیل مقاومت شدیدی که بیماران نسبت به فرایندهای درمانی نشان می‌دهند نه به خاطر بیماری، بلکه به دلیل ترس و هراسی است که از سوی کادر درمان حس می‌کنند.

یکی از چالش‌های ماری‌لو با موسسه و به‌خصوص سرپرستار سوفی همین است. سوفی می‌گوید اگر بر اساس رویکرد ماری‌لو بیماران را بلند کنیم تا راه بروند، ممکن است زمین بخورند. آن‌وقت مسئولیتش با چه کسی خواهد بود؟ نگرانی او هم کاملا قابل‌فهم است. کسی نمی‌خواهد بیماری آسیب ببیند و هیچ مدیری نمی‌خواهد مسئول چنین حوادثی باشد.

اما ماری‌لو می‌کوشد ثابت کند که این خطر را می‌فهمد و اتفاقا می‌داند که ارزش کار درست همین‌جا است. این جمله‌اش را بسیار دوست دارم: «ناتوانی در حرکت بیماران به دلیل قهرِ بدن نیست، به‌خاطر سیاست‌های موسسه است.» موسسه برای جلوگیری از زمین خوردن بیماران، آن‌ها را به تخت و صندلی می‌بندد. همین سیاست به‌تدریج توانایی حرکت کردن را از آن‌ها می‌گیرد. در واقع، برای جلوگیری از یک خطر احتمالی، اساسا امکان زندگی کردن را از او می‌گیرند.

معلوم است که آدم زمین می‌خورد. اما مسئله این است که اصل را باید بر ترس بگذاریم یا دلیری؟ اگر ترس از مرگ و آسیب دیدن باشد، هیچ‌کس نباید از جایش تکان بخورد. این خطر کردن است که زندگی می‌آفریند. کسی که راه می‌رود ممکن است زمین بخورد، اما کسی که اجازه راه رفتن ندارد، اساسا فرصت زندگی کردن را از دست می‌دهد.

به نظرم این ایده به شکل جالبی به دوستی هم مربوط می‌شود. دوست خوب کسی نیست که بخواهد تمام خطرات زندگی را رفع‌ورجوع کند. اتفاقا باید اجازه بدهد اشتباه کنی، زمین بخوری و خودت مسیرت را پیدا کنی. مراقبت واقعی به معنای گرفتن اختیار دیگری نیست. به معنای فراهم کردن شرایطی است که او بتواند همچنان زندگی کند.

این همان چیزی است که در رویکرد انسان‌بودگی اهمیت دارد. نگاه، گفتار و لمس صرفا ابزارهای ارتباطی نیستند. راه‌هایی هستند برای به‌رسمیت‌ شناختن حضور و استقلال دیگری. حتی ستون چهارم، یعنی راه رفتن، همین معنا را در سطحی کاملا جسمانی نشان می‌دهد. انسان باید بتواند تا جای ممکن روی پاهای خودش بایستد. دوست آن باشد که گیرد دست دوست.

اینجا می‌خواهم کمی از چپِ سیاسی بگویم. البته به زبان ساده و بدون ورود به جزئیات نظری. چون برای درک فیلم لازمشان داریم.

یکی از ایده‌های جذاب سوسیالیستی این است که انسان‌ها باید به یک‌دیگر کمک کنند و نیازهای هم را برطرف سازند. مثل اعضای یک خانواده یا قبیله، به هم اهمیت بدهند و اجازه ندهند کسی به‌خاطر نداشتن امکانات از زندگی محروم شود. در واقع، نوعی همبستگی عمومی که در آن آدم‌ها به‌جای رقابت با یک‌دیگر، در تامین نیازهای هم مشارکت کنند.

این دقیقا همان ایده‌ای است که ماری‌لو در مقیاس کوچک‌تر می‌خواهد در مراقبت از بیماران پیاده می‌کند. من هم دوست دارم با چنین آرمانی همدلی کنم. اما مسئله این است که چطور باید آن را در مقیاس بزرگ و در زندگی واقعی اجرا کرد؟

کلمه «رفیق» (comrade) که در جنبش‌های سوسیالیستی، به‌ویژه در شوروی، سر زبان‌ها افتاد، نماینده همین آرمان است. قرار است همه اعضای یک جامعه رفیق یک‌دیگر باشند و با احساس همبستگی و مسئولیت متقابل زندگی کنند. واقعا؟ یعنی دوستی چنین چیزی است؟

فرض کنیم همه ما واقعا بخواهیم به یک‌دیگر کمک کنیم. من نویسنده از روی لطف به هم‌نوع بنویسم و پزشک از سر نوع‌دوستی عمل کند. پرستار بدون انتظار مالی از بیماران مراقبت کند و مهندس برای بهبود زندگی دیگران کار کند. بسیار هم عالی. اما پزشک از کجا باید نان بخورد و سقفی بالای سرش داشته باشد؟ پرستار چطور باید زندگی‌اش را اداره کند؟ نویسنده چطور؟

به خودتان رجوع کنید. بعید می‌دانم آدم‌کش یا ضدانسان باشید، اما فکر نمی‌کنم حاضر باشید تمام عمر رایگان کار کنید. ممکن است کار خیر بکنید، ممکن است به دیگری کمک کنید، اما برای زنده ماندن به پول نیاز دارید. این یک واقعیت ساده است که هیچ آرمان سیاسی نمی‌تواند نادیده‌اش بگیرد.

از طرف دیگر، یکی از نقدهای اصلی مارکسیست‌ها به سرمایه‌داری این است که انسان را به نیروی کار تقلیل می‌دهد و او را مستهلک می‌کند. این نقد را هم نمی‌شود به‌سادگی کنار گذاشت. اتفاقا در خود فیلم هم ماری همین مسئله را درباره ماری‌لو مطرح می‌کند. او متوجه می‌شود که ماری‌لو به‌خاطر کار زیاد، بی‌خوابی و فشار مسئولیت، سلامت خودش را به خطر انداخته. تقریبا با کنایه از او می‌پرسد آیا به‌خاطر انطباق بیش از اندازه با جامعه‌ای که خودش نقدش می‌کند، دارد خودش را نابود می‌کند؟

این پرسش مهمی است. چون ماری‌لو می‌خواهد نظام مراقبتی بهتری بسازد، اما خودش در معرض استهلاک ناشی از همان سازوکار شغلی قرار دارد. چطور می‌توان از انسان‌ها مراقبت کرد، وقتی کسانی که مسئول مراقبت از دیگرانند، خودشان فرصت زندگی کردن و بازیابی انرژی انسانی‌شان را ندارند؟ اشاره گسترده فیلم‌ساز به مشکلات حرفه‌ای، مالی و اسکانی کادر موسسه برای تاکید روی همین بحران است. ضمن این‌که آشکارا طعنه می‌زند که فقط به کارکنان «تنها» جا می‌دهیم.

با این حال، به نظرم نقد سرمایه‌داری به‌تنهایی مسئله را حل نمی‌کند. بیایید فرض کنیم سرمایه‌داری از آدم‌ها زیاد کار می‌کشد و آن‌ها را مستهلک می‌کند. اما در جوامع چپ‌گرا هم بیمارستان‌ها، کارخانه‌ها و نیروهای خدماتی باید شبانه‌روزی کار کنند. اگر یک شب بیمارستان و پلیس و زیرساخت‌های حیاتی را تعطیل کنیم، چه اتفاقی می‌افتد؟ مسئله تقسیم کار، تامین منابع و انگیزه نیروی انسانی با تغییر مالکیت از بین نمی‌رود. هر نظام اقتصادی باید برای این مسائل پاسخی داشته باشد.

در واقع، آن چیزی که من در دفاع از سرمایه‌داری مهم می‌دانم، این نیست که همه‌چیز را به پول و رقابت واگذار کنیم، بلکه حرفم این که مالکیت خصوصی و انگیزه اقتصادی می‌تواند سازوکاری برای تولید ثروت، ارائه خدمات و بهبود کیفیت فراهم کند.

فرمول ساده‌ای وجود دارد: نیاز مرا تامین کن تا من هم نیاز تو را تامین کنم. من ممکن است تو را نشناسم و حتی با تو هیچ رابطه عاطفی یا دوستی نداشته باشم، اما برای این‌که بتوانم زندگی کنم، کالا یا خدمتی تولید می‌کنم که تو به آن نیاز داری. تو هم در مقابل چیزی تولید می‌کنی که من به آن احتیاج دارم. این همکاری بدون نیاز به محبت شخصی و شناخت متقابل امکان‌پذیر می‌شود.

به نظرم یکی از زیبایی‌های سازوکار بازار آزاد همین است. آدم‌ها می‌توانند برای کسانی که هرگز ندیده‌اند و هیچ شناختی از آن‌ها ندارند، خدمات و کالاهای مفید تولید کنند و در عین حال زندگی خودشان را هم تامین کنند. انگیزه اقتصادی می‌تواند کیفیت و بهره‌وری را افزایش بدهد و منابع و امکاناتی را فراهم کند که بدون آن‌ها بسیاری از خدمات انسانی اساسا امکان‌پذیر نیستند.

ماری می‌پرسد اگر این روش این‌قدر خوب است، چرا همه از آن استفاده نمی‌کنند؟ ماری‌لو پاسخ می‌دهد چون گران است. اما این گرانی عمدتا مربوط به ابتدای کار است. وقتی این روش جا بیفتد، در بلندمدت می‌تواند حتی به‌صرفه‌تر باشد، چون بیماران توانایی‌هایشان را حفظ می‌کنند و نیاز کمتری به مراقبت‌های سنگین و داروهای پرهزینه خواهند داشت.

به عبارت دیگر، هزینه کردن برای کرامت انسانی لزوما به معنای هدر دادن منابع نیست. گاهی اتفاقا سرمایه‌گذاری روی استقلال و توانایی انسان‌ها در بلندمدت هزینه کمتری دارد. مهم‌تر از آن، کیفیت زندگی را افزایش می‌دهد.

این استدلال برای من جالب است، چون ماری‌لو نمی‌خواهد از انسان‌ها را به‌خاطر سود بیشتر مراقبت کند، اما برای تحقق آرمان انسانی‌اش ناچار است درباره اقتصاد و کارآمدی هم فکر کند. او به منابع نیاز دارد. محبت به‌تنهایی نمی‌تواند یک موسسه را اداره کند. من این خردمندی در منطق سرمایه‌داری من را بسیار دوست می‌دارم. کشور را نمی‌شود با آرمان و آرزو اداره کرد.

محمد قائد در مجموعه جستار دفترچه خاطرات و فراموشی می‌نویسد: «نظام‌های لیبرال غرب همواره تاکید کرده‌اند که کار اداره جامعه بر اساس عقیده و فلسفه نیست، بر پایه عقل سلیم، ضرورت و مصلحت است: هر فکری را می‌توان با زبان خوش پیشنهاد داد، اگر پسند اکثریت افتاد آن را به اجرا گذاشت وامتحان کرد، و اگر نتیجه مطلوب نبود از آن دست کشید.» (جستار دگردیسیِ یک آرمان)

این نمای چراغ‌قوه‌ای که مسیر پیش روی این دو نفر را روشن می‌کند، هم زیبا است و هم نمادین. انگار تقریبا هر چیزی در این فیلم، فراتر از معنای ظاهری‌اش، معنایی استعاری هم دارد. حتی آن عروسک‌های کوچک بافتنی انگشتی، هم معصومیت و بازیگوشیِ دوستی را تداعی می‌کنند و هم می‌توانند یادآور این باشند که آدم‌ها چطور ممکن است در دست نظام‌ها و نیروهای اجتماعی بزرگ‌تر، به عروسک‌های خیمه‌شب‌بازی تبدیل شوند.

مرکز نگه‌داری سالمندان هم چیزی شبیه یک جامعه کوچک است. نحوه رفتار آن با آدم‌های آنجا نشان می‌دهد که جامعه چه درکی از کرامت انسانی، آزادی و مسئولیت خود در قبال دیگران دارد. تئاتر کوچک ماری وجه دیگری از همین ایده است. جامعه‌ای که برای هنر جا باز می‌کند، برای انسان‌ها آغوش می‌گشاید. چراغ‌قوه‌ای که مسیر پیش رویشان را روشن می‌کند همین را می‌گوید: شاید نتوانیم تمام راه پیش رو را ببینیم، اما می‌توانیم به یک‌دیگر کمک کنیم تا قدم بعدی را برداریم.

به نظرم اینجا به یکی از ایده‌های مرکزی فیلم می‌رسیم: توانایی و تمایل به ریسک کردن. ماری‌لو می‌خواهد بیماران را از تخت و صندلی بلند کند، حتی اگر احتمال زمین خوردن وجود داشته باشد. می‌خواهد موسسه را تغییر بدهد، حتی اگر هزینه داشته باشد. خودش هم حاضر است برای تحقق این ایده خطر کند. در واقع، تمام کاری که می‌کند مبتنی بر این فرض است که حفظ وضع موجود، هرچند امن‌تر به نظر برسد، حتما بهترین انتخاب نیست.

به نظرم سرمایه‌داری هم از همین جهت قابل دفاع است. سازوکاری که بر مبنای مالکیت خصوصی، انگیزه و رقابت شکل می‌گیرد، امکان تجربه کردن، سرمایه‌گذاری و خطر کردن را فراهم می‌کند. البته همین سازوکار می‌تواند انسان و طبیعت را مصرف کند و به استثمار و انحصار بکشاند. اما نمی‌توان از این واقعیت چشم پوشید که تولید ثروت و امکان انتخاب، آزادی، بهروزی و کیفیت زندگی را هم افزایش می‌دهد.

مسئله اصلی در واقع این است که چطور می‌توانیم از ظرفیت‌های این سازوکار استفاده کنیم، بدون آن‌که انسان را قربانی کنیم. چطور می‌توانیم هم انگیزه اقتصادی داشته باشیم و هم کرامت انسانی را حفظ کنیم؟ چطور می‌توانیم به دیگران کمک کنیم، بدون آن‌که از خودمان و آن‌ها انتظار فداکاری بی‌پایان داشته باشیم؟

فیلم پاسخ قطعی و ساده‌ای به این پرسش‌ها نمی‌دهد. اما به نظرم همین که چنین تناقضی را در دل داستانش قرار داده ارزشمند است. ماری‌لو نماینده آرمانی است که می‌خواهد از انسان مراقبت کند، اما برای رسیدن به آن باید با محدودیت‌های اقتصادی، سازمانی و حتی جسمانی خودش کنار بیاید. ماری هم با بیماری کشنده‌اش با محدودیت‌های بدن و زمان روبه‌رو است. دوستی این دو زن در چنین شرایطی شکل می‌گیرد: میان دو انسانی که می‌دانند نه می‌توانند همه‌چیز را کنترل کنند و نه می‌توانند دیگری را از تمام خطرات نجات بدهند. اما هر دو حاضر به خطر کردن‌اند.

در این راستا، یکی از زیباترین ایده‌های فیلم، ماجرای ماساژ دادن پای دیگری است. این ایده هم با داستان فیلم و ستون چهارم انسان‌بودگی، یعنی راه رفتن، ارتباط دارد و هم در سطح استعاری بسیار خوب کار می‌کند.

پاهای یک‌دیگر را ماساژ دادن، تجسم نوعی دوستی و محبت بدون چشم‌داشت است. کاری کوچک، جسمانی و صمیمانه که قرار نیست مسئله بزرگی را حل کند. فقط می‌خواهد به دیگری احساس بهتری بدهد و امکان حرکت کردن را برایش حفظ کند. این ایده جذابی برای جمع‌های کوچک است.

اما درست مثل سالن تئاتر ماری که تنها چند نفر تماشاگر دارد و به همان هم راضی است، این شکل از همبستگی در مقیاس محدود زیبا است. خود ماری هم خوب می‌داند که دنیای کوچکش دنیای «غمگینی» است. چون مسئله این است که نمی‌توان همین الگو را به‌سادگی در مقیاس چند میلیون نفر پیاده کرد و انتظار داشت تمام نیازهای یک جامعه را برطرف کند.

این به معنای آن نیست که جوامع بزرگ و سرمایه‌داری باید روحشان را به پول بفروشند. برعکس، اتفاقا وقتی جامعه‌ای از بهروزی مالی و امکانات کافی برخوردار باشد، می‌تواند فرصت بیشتری برای چنین محبت‌هایی فراهم کند. محبت کردن به دیگری، علاوه بر میل و نیت خوب، به وقت، انرژی و امکانات هم نیاز دارد. ماری‌لو برای مراقبت بهتر از بیمارانش به پول احتیاج دارد. این واقعیت نه از ارزش محبت کم می‌کند و نه آن را به معامله‌ای اقتصادی تبدیل می‌کند.

اما تناقض همچنان باقی است. همان سازوکاری که منابع و امکانات لازم برای مراقبت را فراهم می‌کند، ممکن است آدم‌ها را چنان درگیر کار و تولید کند که دیگر فرصتی برای مراقبت از یک‌دیگر نداشته باشند. حتی فیلم به آن عادت عجیب ژاپنی‌ها اشاره می‌کند که آدم‌ها از فرط کار کردن می‌میرند. پس نمی‌توان صرفا گفت پول بیشتر مساوی زندگی بهتر است. باید پرسید این ثروت قرار است در خدمت چه نوع زندگی‌ای باشد؟ به نظرم اینجا فیلم به نقطه جالبی می‌رسد. قرار نیست بین اقتصاد و محبت یکی را انتخاب کنیم. قرار است بفهمیم چطور می‌توانیم امکانات مادی را در خدمت یک زندگی انسانی‌تر قرار بدهیم، بی‌آن‌که خود زندگی را قربانی تولید و انباشت کنیم.

در نهایت، جوهر فیلم این است که مراقبت از دیگری به معنای مالکیت بر او نیست. قرار نیست تمام زندگی‌اش را در اختیار بگیریم یا او را از هر خطری دور نگه داریم. کافی است حضور داشته باشیم، نگاهش کنیم، با او حرف بزنیم، لمسش کنیم و کمک کنیم روی پاهای خودش بایستد. این درباره مراقبت از جامعه و کشور هم صدق می‌کند. سلب آزادی به بهانه رفاه غیرانسانی و دیوانه‌وار است. انسان همزمان به بهروزی و آزادی نیاز دارد.

دوستی هم چیزی شبیه همین است. قرار نیست همیشه کنار هم باشیم، قرار نیست تمام مشکلات یک‌دیگر را حل کنیم و قرار نیست مقصد مشترکی داشته باشیم. گاهی کافی است بدانیم کسی آن‌طرف دنیا هست که می‌توانیم به او زنگ بزنیم. کسی که اگر زمین خوردیم، پایمان را ماساژ می‌دهد تا دوباره بتوانیم راه برویم.

فیلم ناگهان با وجود تمام جاه‌طلبی‌های فلسفی و اجتماعی‌اش، در نهایت درباره چیزی به این سادگی است: دوست من باش. نه برای این‌که مرا از زندگی نجات بدهی، بلکه برای این‌که کمک کنی زندگی کنم.

جستارها و نقدهای پیشنهادی:

دیدگاه خود را بنویسید:

آدرس ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد.